Azatiopryna

Azatiopryna (łac. azathioprinum) - lek o silnym działaniu immunosupresyjnym i cytotoksycznym, będący metylonitroimidazolową pochodną 6-merkaptopuryny. Po podaniu ulega biotransformacji w wątrobie i nerkach do 6-merkaptopuryny (tioanalogu zasad purynowych) i metylonitroimidazolu. Końcowym metabolitem jest kwas tiomoczowy, który ulega wydaleniu z moczem. W Polsce jest rozprowadzana pod nazwą handlową Imuran i Azathioprine, w postaci niewielkich żółtych lub koloru morelowego, obustronnie wypukłych tabletek z otoczką. Bywa też podawana dożylnie.

[edytuj] Historia

Azatiopryna została po raz pierwszy wprowadzona do praktyki klinicznej przez sir Roya Calne'a, pioniera brytyjskiej transplantologii. Opierając się na pracy sir Petera Medewara dotyczącej immunologicznych przyczyn odrzucania przeszczepu, zaproponował wprowadzenie 6-merkaptopuryny jako leku immunosupresyjnego przy przeszczepie nerki. Odkryta potem azatiopryna zastąpiła 6-merkaptopurynę dzięki swojej mniejszej toksyczności. Przez lata terapia azatiopryną w połączeniu z glikokortykosteroidami była standardem w zapobieganiu odrzucania przeszczepu. W 1978 roku została zastąpiona cyklosporyną, również wprowadzoną przez Calne'a.

[edytuj] Mechanizm działania

Blokuje poprzez alkilację grupy sulfhydrylowe, a dzięki uwalnianiu 6-merkaptopuryny działa jak antymetabolit dla zasad purynowych (powoduje zaburzenie syntezy DNA) w limfocytach stymulowanych antygenem. Lek działa przede wszystkim na komórki dzielące się. Azatiopryna hamuje proliferację limfocytów T oraz w mniejszym stopniu także limfocytów B.

[edytuj] Wskazania

Azatioprynę stosuje się obecnie w zapobieganiu reakcji odrzucania przeszczepów i w leczeniu chorób autoimmunologicznych. Najczęstsze zastosowania leku to:

transplantologia - w celu zapobiegania odrzucaniu przeszczepu
reumatoidalne zapalenie stawów
toczeń rumieniowaty układowy
zapalenie skórno-mięśniowe
zapalenie wielomięśniowe
guzkowe zapalenie tętnic
pęcherzyca zwyczajna
autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna
plamica małopłytkowa
autoimmunologiczne zapalenie wątroby
wrzodziejące zapalenie jelita grubego
choroba Leśniowskiego-Crohna
zespół nerczycowy
stwardnienie rozsiane.

[edytuj] Przeciwwskazania

nadwrażliwość na lek
u osób z niedoborem fosforybozylotransferazy hipoksantynowo-guaninowej
u osób z niedoborem metylotransferazy tiopurynowej

Ostrożnie:

osoby w podeszłym wieku
upośledzona czynność wątroby lub nerek.

[edytuj] Działania niepożądane

upośledzenie/hamowanie czynności szpiku kostnego (działanie mielosupresyjne):
- granulocytopenia, rzadko agranulocytoza
- leukopenia
- małopłytkowość
- niedokrwistość
- rzadko: pancytopenia
zwiększona podatność na zakażenia
zaburzenia czynności wątroby (azatiopryna i jej metabolity mogą wykazywać hepatotoksyczność - donoszono o rzadkich przypadkach zwłóknienia miąższu wątroby oraz zarastania naczyń wątrobowych, przy czym niektóre z tych zmian były odwracalne)
zapalenie trzustki
utrata włosów
złe samopoczucie
zawroty głowy
gorączka
dreszcze
biegunka
bóle mięśni i stawów
zaburzenia rytmu serca
świąd skóry
osutka
zapalenie naczyń
zaburzenia czynności nerek
spadek ciśnienia tętniczego
cholestaza
nudności, wymioty
jadłowstręt
śródmiąższowe zapalenie płuc - bardzo rzadko.

U osób po przeszczepie narządów leczonych azatiopryną występuje zwiększona częstość zachorowań na choroby nowotworowe, a w przypadku łączenia dużych dawek azatiopryny z infliksymabem, także na wysoce zjadliwą odmianę skrajnie niebezpiecznego chłoniaka T-komórkowego.

Ryzyko takie wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu kilku immunosupresantów naraz, co należy mieć na uwadze w przypadku podejmowania decyzji o zastosowaniu takiej terapii.

[edytuj] Interakcje

pochodne kwasu aminosalicylowego (np. 5-ASA, olsalazyna, sulfasalazyna) hamują czynność metylotransferazy tiopurynowej, co powinno się wziąć pod uwagę w razie terapii skojarzonej (np. w autoimmunologicznych chorobach zapalnych jelit)
łączenie z innymi immunosupresantami (glikokortykowsterydami, cyklosporyną, infliksymabem) wiąże się z możliwością nadmiernego hamowania funkcji układu odpornościowego lub/i szpiku kostnego
w testach in vitro furosemid zaburzał metabolizm azatiopryny w tkance wątrobowej, znaczenie kliniczne tej interakcji nie zostało jeszcze wyjaśnione.

[edytuj] Dawkowanie

Ściśle według zaleceń lekarza!

[edytuj] Kwestia dzielenia tabletek

Ulotka leku Imuran stanowi, że powlekanych tabletek z azatiopryną nie należy dzielić ^[1]; nie podano jednak wyjaśnienia tego zalecenia. W związku z brakiem szcegółowych objaśnień, wielu pacjentów swobodnie dzieli tabletki w celu dobrania dawki, jak również dochodzi do tego na oddziałach szpitalnych, gdzie stosuje się azatioprynę.